Ekokardiyografi (Eko) Laboratuvarı

Ekokardiyografi kalbin ultrasonografisi anlamına gelmektedir. Eko görüntüsü probdan kalbe gönderilen yüksek frekanslı ses dalgalarınının (ultrason) kalp duvarlarına çarpıp yansımasından elde edilir. Ekokardiyografi, tek (M-mod), 2 ve 3 boyutlu görüntülerle kalbin yapısını (anatomisi), kalbin kasılmalarını (fonksiyonları) ve varsa yapısal anomalilerini gösterir. Konvansiyonel Doppler ve renkli Doppler ekokardiyografi ile kalp boşlukları ve büyük damarlar arasındaki defektler (delikler), kalp kapaklarının darlık ve yetersizlikleri saptanabilir.

Hangi durumlarda eko yapılmaktadır?

Non-invaziv (zararsız), kolay uygulanabilir ve güvenli bir yöntem olduğu için kalp-damar sistemine ait bir rahatsızlık ve/veya muayenede üfürüm, kalp seslerinde değişiklik saptandığında yapılır.

Eko kimler tarafından uygulanmaktadır?

Çocuk ve erişkin kardiyologlar tarafından uygulanmaktadır.

Eko ağrılı ya da zararlı mıdır?

Güvenli, zararsız ve ağrısız bir test olmakla birlikte küçük çocuklar bazen ağlayabilirler. Optimum bir test yapılabilmesi için hastaların yatar pozisyonda yaklaşık yarım saat kadar sakin bir şekilde durması gerekmektedir. Huzursuz ve ağlayan çocukları sakinleştirmek için oyuncaklar, değişik renkli objeler ve çizgi film videoları kullanılmaktadır. Buna rağmen sakinleştirilemeyen hastalara ise ağızdan sakinleştirici ilaçlar (örneğin; midazolam) verilmektedir. Sakinleştirici ilaç gerekebilecek hastaların 4 saatlik açlık (su bile içilmemelidir) ile teste gelmeleri gerekmektedir.

EKOKARDİYOGRAFİ YÖNTEMLERİ

Transtorasik ekokardiyografi

Transtorasik eko üzeri jelle kaplı olan probun göğsün ön-sol yan duvarı üzerinde gezdirilmesi, göğüs duvarı kemiğinin altından ve üstünden kalbe doğru yönlendirilmesi ile yapılır. Aşırı şişman olan, akciğerlerinde havalanma artışı olan (bronşiolit, amfizem) hastalarda görüntü kalitesi bozulabilir.

Transözofageal ekokardiyografi

Transözofageal ekokardiyografi, bazı durumlarda kalbi daha net görüntüleyebilmek için probun ağızdan yemek borusuna yerleştirilerek uygulandığı ekokardiyografik yöntemdir. Bu işlem hastanın kalp hızı, kan basıncı ve solunum takibinin değerlendirilebileceği bir ortamda (ameliyathane, kateterizasyon odası gibi) yapılmaktadır. Probun yutturulabilmesi ve tetkikin uygun ve güvenli bir şekilde yapılabilmesi için çoğu kez genel anestezi gerekmektedir. İşlem ortalama 30-60 dk arasında sürmektedir. Yatan ve ayaktan hastalara uygulanabilmektedir. Ayaktan hastalar işlem sonrası 2-3 saat izlendikten ve tamamen kendilerine geldikten sonra evlerine gönderilmektedir.

Tetkik özellikle aort (şah damarı) duvarındaki yırtıklarının, kalp boşluklarındaki ve kapaklar üzerindeki trombüs oluşumlarının (pıhtı), vejetasyonların (enfekte pıhtı) belirlenmesinde ve özellikle kapak tamirinin yapıldığı kalp ameliyatları sırasında cerraha yardımcı olarak kullanılmaktadır. Ayrıca transkateter atrial septal defekt ya da ventriküler septal defekt kapatılması işlemi sırasında defektin büyüklüğünün ve defekte yerleştirilmiş cihazın uygun pozisyonda olup olmadığının belirlenmesi için kullanılmaktadır.

İşlemden sonraki bir kaç saat boyunca boğaz ağrısı hissedilebilir. Güvenli bir yöntem olmakla birlikte çok düşük de olsa yemek borusu travması ve perforasyonu riski vardır.

İntraoperatif ekokardiyografi

İntraoperatif eko, ameliyat sırasında probun steril koşullarda doğrudan kalp üzerine yerleştirilmesi veya ağızdan yemek borusuna ilerletilmesiyle yapılır. Bu yöntemle cerrahi uygulama ve kalp fonksiyonları değerlendirilir. Bir problem saptanması halinde problemin hemen ameliyat sırasında düzeltilmesine olanak sağlar.

Stres ekokardiyografi

Kalp kasının kanlanmasını sağlayan koroner arterlerde kısmi darlık (istirahatte bulgu vermeyen ancak egzersiz veya stres sırasında kalp kasının beslenmesini bozabilecek kısmi darlıkların) olup olmadığının belirlenmesi için kullanılmaktadır. Bu yöntemle kalbin kasılması istirahat ve stres sırasında değerlendirilir. Stres, egzersiz ile oluşturulabileceği gibi kalp hızını arttıran ya da koroner kan akımında azalmaya neden olan değişik ilaçlarla da (dobutamin veya dipridamol) oluşturulabilir. İlaç verilerek ekokardiyografi yapıldığında farmakolojik stres ekokardiyografi olarak adlandırılır. Egzersiz sırasında ekokardiyografinin uygulanması güç olduğundan farmakolojik stres tercih edilmektedir.

Fetal ekokardiyografi

Anne karnındaki bebeğin (fetus) kalbi ekokardiyografi fetal eko ile değerlendirilebilir. Bu yöntem en pratik ve güvenilir yöntemdir. Jel ile kaplanmış prob anne karnında gezdirilerek uygulanır. İlk fetal ekonun gebeliğin 18-20. haftaları arasında yapılması önerilir, ancak sonraki haftalarda da uygulanabilir. Anne ya da fetusa herhangi bir zararı yoktur. Fetal ekokardiyografi, kadın doğum uzmanlarının yaptığı rutin ultrasonografide bebeğin kalbi ile ilgili şüphelerin varlığında, bebeğin kalp sağlığını etkileyebilecek anne ve/veya aileye ait problemler bulunduğunda veya ailenin kendi isteği üzerine uygulanır

FETAL EKOKARDİYOGRAFİNİN KULLANIM ALANLARI

• -Kardiyovasküler sistem morfolojisinin tanımlanması

• -Kalp ritmi, hızı ve dolaşım ve fonksiyon bozukluğunun değerlendirilmesi

• -Aritmilerin ve fetal kardiyak fonksiyonların monitörizasyonu

• -Aritmi ve ve kalp yetmezliği tedavisinin takibi

• -Anneye uygulanacak tedavinin fetustaki yan etkilerinin izlenmesi

• -Belirgin bir kalp hastalığı (doğumdan sonra cerrahi tedavi ile tam olarak düzeltilebilen) olan veya intrauterin dönemde ağır kalp hastalıkları grubunda olup gebeliğin sonlandırılabileceği ancak gebelik yaşı ileri olduğu için sonlandırılamayan veya ailenin sonlandırmayı tercih etmediği durumlarda doğum zamanının ve şeklinin belirlenmesinde kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarına fikir verilmesi amacıyla kullanılabilmektedir. Buna göre doğumun yenidoğan için tıbbi ve cerrahi tedavilerin yapılabileceği bir merkezde yaptırılması önerilir.

• -Doğumdan sonra cerrahi yöntemlerle tam düzeltmenin mümkün olmadığı ve intrauterin dönemde ağır kalp hastalıklı grupta olan fetuslarda, gebeliğin 24 haftadan (veya yasal olarak belirlenen bir süreden) önce sonlandırılabilme olasılığının olduğu aileye anlatılır.

• –Genetik danışmanlık verilmesi için aile yönlendirilir. Genetik olarak gebeliğin sonlandırılmasının bir alternatif olmadığı durumlarda, mevcut kalp hastalığının ağırlığına göre gebeliğin devam ettirilip ettirilemeyeceği konusunda bilgi verilebilir.

• –Prenatal cerrahi ve girişimsel kateter uygulaması gibi yeni tedavi yöntemlerinin gelişmesini ve uygulanabilmesini sağlar. Ağır veya bazı belirgin kalp hastalıklı fetusları olan gebelerin yenidoğan bakım ünitesi, pediatrik kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi bulunan üçüncü basamak bir merkeze yönlendirilmesi gerekir.

Eko tetkiki öncesinde bilmeniz gerekenler

Eko tetkikleri içinde yalnızca transözofageal eko için genel anestezi gerektiğinden tetkike en az 6-8 saatlik açlık sonrasında gelinmesi gerekmektedir. Diğer eko tetkiklerinde ise açlık gerekmemektedir. Hatta küçük çocuklarda açlık huzursuzluk ve ağlamaya neden olacağından hafif tok olarak tetkike gelmeleri önerilmektedir.

Tetkikin özelliğine göre ek hazırlık gerekiyorsa lütfen doktorunuzun uyarılarına uyunuz.

Eko tetkikinde günlük randevu sırası neye göre belirlenmektedir?

Eko randevuları sabah, öğleden sonra diye iki grup halinde verilmektedir. Tetkik odasının yoğunluğu ve tetkik türüne bağlı olarak bu süre içinde gruptan herhangi bir hasta tetkike alınabilir. Tetkik sırasında hastaların sessiz ve sakin durmaları gerektiğinden UYUMUŞ OLAN ÇOCUKLARA, ACİL OLAN HASTALARA VE ZOR DURUMDAKİ SERVİS HASTALARINA öncelik verilmektedir. Bu nedenle hastalar yaklaşık 2-3 saatlerini tetkik için ayırmalı ve sıra konusunda telaş etmemelidirler.

Eko sonucunuzu ne zaman alacaksınız?

Eko sonuçları tetkikten hemen sonra verilmektedir. Eko görüntülerinin çok net olması sayesinde bir çok hasta daha ileri bir tetkik yapılmasına gerek duyulmadan (kalp kateterizasyonu gibi) ameliyata verilebilmektedir. Bu tür hastalarda ekokardiyografik çalışma sonrası ilk Çarşamba günü yapılacak olan KONSEY TOPLANTISI’ nda hasta öykü, fizik inceleme ve tetkik sonuçları ile birlikte tartışılarak hasta için belirlenen tedavi planı hemen toplantıdan sonra hasta ailesine verilmektedir.